Nằm trong khóm Xuân Hòa, xã biên giới Tịnh Biên, tỉnh An Giang, cách cửa khẩu quốc tế Tịnh Biên - Phnom Den chỉ chừng hai cây số, chợ biên giới Tịnh Biên từ lâu được xem là "trái tim thương mại" của vùng Bảy Núi. Không chỉ là điểm giao thương sầm uất bậc nhất miền Tây, nơi đây còn là điểm dừng chân không thể bỏ qua của du khách mỗi khi đặt chân đến tỉnh An Giang.

Bên trong chợ chia thành nhiều khu tách biệt, nhưng nổi bật nhất và chiếm hơn nửa diện tích toàn khu chính là khu bán mắm và khô đặc sản, nơi được ví như "linh hồn" của chợ. Hàng trăm sạp hàng xếp kín mặt bằng, từ mắm cá linh, cá lóc, cá sặc, cá chốt, cá trèn, cá rô, mắm ba khía, mắm tôm, mắm ruốc, đến đủ loại khô cá tra phồng, khô cá đuối, khô cá sửu, khô nhái…

Cùng với chợ mắm Châu Đốc, thường được gọi là "thủ phủ mắm" Tây Nam Bộ, khu chợ mắm Tịnh Biên đã hình thành từ rất lâu, tạo nên bản sắc riêng biệt và sức hút mạnh mẽ với du khách mỗi khi đến thăm phường Tịnh Biên.

Khởi nguồn từ nhu cầu thực tiễn của cuộc sống sông nước, người dân miền Tây xưa đã nghĩ ra cách làm mắm để bảo quản lượng lớn cá sau mỗi mùa đánh bắt. Theo thời gian, món ăn dân dã ấy dần trở thành đặc sản, gây thương nhớ với bất kỳ ai từng một lần nếm thử.

Nguyên liệu chủ yếu là các loài cá xuất hiện nhiều trong mùa nước nổi: cá linh, cá chốt. Từ khoảng tháng 7 đến tháng 11 hàng năm là vụ làm mắm lớn nhất trong năm, khi nguồn cá dồi dào, thịt săn chắc, cho ra thành phẩm ngon hơn hẳn sau thời gian ủ chượp.

Chỉ riêng cá lóc đã có thể làm thành nhiều loại mắm khác nhau mắm cá lóc cắt khúc, mắm cá lóc phi lê, mắm ruột cá lóc… Mỗi loại lại mang hương vị và cách chế biến đặc trưng, phù hợp với từng khẩu vị của người thưởng thức.

Không chỉ đa dạng về chủng loại, mắm miền Tây còn phong phú trong cách thưởng thức. Thông thường, mắm cá được ăn sống hoặc kết hợp cùng nhiều nguyên liệu khác: chiên giòn, nấu lẩu, kho rim hay chưng tròn cùng trứng vịt và thịt ba rọi, ăn kèm với các loại rau đồng và cơm trắng thơm.

Nếu ăn sống, người ta thường chọn mắm thái, làm từ thịt cá lóc bỏ xương thái nhỏ, trộn cùng gia vị và đu đủ thái sợi giòn rụm. Mắm đu đủ cũng là loại được nhiều du khách mua làm quà vì có thể chế biến được nhiều món, ăn chung với cơm cháo, cuốn bánh tráng thịt luộc hoặc đơn giản chỉ là vài miếng mắm sống trộn giấm, tỏi, đường, vừa chua vừa mặn, vừa ngọt hậu.

Với cách phối mắm cá cùng cá tươi và rau đồng, người miền Tây đã tạo ra những món ăn hấp dẫn, giúp thực khách trải nghiệm đầy đủ nhất chất tinh túy của mắm, thứ gia vị dân dã mà không nơi nào có được như vùng Tây Nam Bộ.

Mỗi dịp Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam, dòng người đổ về An Giang tấp nập và chợ Tịnh Biên trở thành điểm không thể bỏ qua để mua đặc sản mang về. Giữa nhịp sống hiện đại và sự bùng nổ của các sản phẩm công nghiệp, hương vị mắm truyền thống ở đây vẫn giữ nguyên sức hút của mình.

Nhiều hũ mắm từ chợ Tịnh Biên không chỉ đến tay du khách Việt, mà còn được xuất khẩu sang Lào và Campuchia với số lượng lớn, minh chứng cho sức sống mãnh liệt của một nghề thủ công truyền thống bắt nguồn từ bàn tay và trí tuệ của người dân vùng biên viễn.

Khô cá và mắm Tịnh Biên, hai đặc sản trứ danh, được trình bày đẹp mắt, thơm ngon và mặn mòi đúng chất miền Tây đã và đang là dấu ấn khó quên của bất kỳ ai một lần đặt chân đến vùng đất này.