Những ngày cuối năm, những tay “săn” kỳ hoa, dị thảo và sản vật Việt đổ vào bản Dù, tìm mua những chú gà trống lâu năm, mào đỏ như hoa chuối rừng cung cấp cho các "thượng đế" ăn Tết.

Đôi chân "dị" của giống gà quý hiếm với các cựa chắc, mọc đều 6, 7 cựa mỗi bên…
… và phần lớn gà “tiến vua” ở bản Dù đều có từ 4 - 8 cựa, mào đỏ rực như hoa trạng nguyên.

Có hơn 90% người dân tộc Dao sinh sống, với 70 hộ dân, bản Dù là nơi nhiệt độ thấp hơn vài độ C so với các bản khác, nằm dưới chân Vườn quốc gia. Đặc biệt vào mùa hè, nơi đây khí hậu mát mẻ, thích hợp để giống gà tiến vua phát triển.

Những chú gà mái chỉ cân nặng từ 1,2 - 1,6kg cũng được bán cho khách mua về nhân giống.
Một lứa gà, con nuôi khéo lắm được ngót 2kg cũng mất cả năm nên có thể bắt gặp những đàn gà nuôi gối vụ ở bản Dù.

Theo ông Bàn Xuân Lâm, người làm Chủ tịch rồi Bí thư Đảng ủy xã Xuân Sơn thì cả 4 bản người Dao dân tộc ở địa phương ông sinh sống là Lấp, Cỏi, Dù, Lạng gần như 100% các hộ dân đều nuôi gà nhiều cựa. Vốn có nguồn gốc từ gà rừng, loài gà này chỉ có thể sống trong môi trường bán hoang dã nên mỗi buổi sáng chúng được thả lên rừng. Tối đến, chúng tự tìm về, ngủ trên những cành cây.

Mỗi lứa, gà đẻ khoảng 12 - 13 trứng nhưng chỉ ấp nở được khoảng 5 - 6 con gà 9 cựa, còn lại là gà bình thường. Gà con nở đã có 6 cựa và mọc lần lượt khi lớn lên như những đàn gà lon ton trong ảnh.
Gà 6 cựa có giá khoảng 250.000 - 300.000 đồng/kg, gà 8 cựa giá cao hơn một chút tùy chủ nuôi.
Gà 9 cựa dũng mãnh, mắt sáng quắc, không hoảng ngay cả khi bị giữ chặt.

Mất chừng 6 tháng nuôi thả như thế, những chú gà trống trổ mã, tập gáy, còn gà mái bắt đầu nhảy ổ. Gà có nhiều cựa ngay khi còn bé và có thể nhận thấy rõ các cựa ở khuỷu chân, mọc từ 3 - 4 cựa mỗi bên, tùy theo thời gian gà trưởng thành. Gọi là gà 9 cựa nhưng có đầy đủ thì khá hiếm và quý, nên chủ yếu gà ở đây chỉ từ 6 đến 8 cựa. Thường một năm, khi trọng lượng gà đạt trung bình khoảng từ 1,5 - 2kg là đủ tiêu chuẩn xuất bán.

Khi đủ lông, cánh, chúng bay như chim, bởi chân ngắn và sải cánh rất rộng nên trước khi xuất bán, các chủ gà phải quây lưới chuồng nuôi.
Những chú gà trống trên 2kg, lông mượt, chân có từ 6 - 8 cựa được khách đặt mua làm quà Tết.
Giáp Tết, người dân bản Dù và các bản nuôi gà nhiều cựa đón thương lái đến mua gà phục vụ thị trường.

Là giống gà quý hiếm, hội tụ đầy đủ tinh thần văn võ song toàn với chiếc mào của Lạc Hầu và đôi cựa của Lạc Tướng nên gà nhiều cựa thường dùng làm quà biếu mỗi dịp Tết. Mào gà đỏ rực, đuôi cong như cầu vồng, gà nhiều cựa cũng được nhiều người chọn làm lễ vật đặt cúng tổ tiên với mong muốn đem lại may mắn, sung túc cả năm./.

Trọng Chính
Thế Công